Data:2017-01-09
Wyświetleń:361

Marsz na Rzym
Ala Wiśniewska

Jak to się stało, że w pierwszej połow­ie XX wieku, gdy wydawało się, że demokratyczny i mniej-więcej liber­alny porządek społeczno-polityczny jest już ugruntowany, Europa stała się świadkiem narodzin ideologii, której nazwa jest niemal synonimem totalitaryzmu – faszyzmu? Czym jest faszyzm i jakie wydarzenia wpłynęły na jego popularność po I wojnie świ­atowej? Za pierwszą włoską partię faszy­stowską można uważać Zrzeszenie Włoskich Nacjonalistów założoną w 1910 roku przez Enrico Corra­diniego. Zrzeszenie było skrajnie prawicową partią łączącą w swoim programie narodowy syndykalizm z antydemokratyzmem, władzą ar­ystokracji, imperializmem i woju­jącym katolicyzmem. Swoich zwo­lenników zdobyli głownie wśród burżuazji i konserwatywnych kato­lików. Główną partią o takim profilu we Włoszech była jednak Narodowa Par­tia Faszystowska założona przez Be­nito Mussoliniego w 1921. Powstała po przekształceniu Związku Kom­batanckiego (zał. 1919.). Z początku Mussolini głosił postulaty kojarzące się z bardziej antykapitalistyczną stroną faszyzmu, nawoływał np. do na­cjonalizacji przemysłu i wprowadze­nia progresji podatkowej. Wkrótce jednak się to zmieniło.

Punktem zwrotnym dla włoskich faszystów było zakończenie wojny. Mimo teoretycznego zwycięstwa Włoch należących do ententy, w kraju panował kryzys i niezadowole­nie, Z tego powodu sytuacja Włoch 16 bywa nazywana “kalekim zwycięst­wem”. W wyniku wojny załamało się rolnictwo i główne gałęzie przemys­łu (produkcja spadła od 15% w gór­nictwie do 40% w branży inżyniery­jnej), spadł eksport i wzrosły ceny żywności, bezrobocie wzrosło o18% w związku z zaprzestaniem produk­cji na potrzeby armii. Pół miliona Włochów wróciło z pól bitew jako inwalidzi. Ciężka sytuacja prędzej czy później musiała doprowadzić do wy­buchów społecznego gniewu. Faszyści nie zdobyli większego popar­cia do czasu Czerwonego Dwulecia, czyli lat 1919 i 1920, kiedy w reak­cji na pogarszające się warunki życia i pracy (despotyczny model zarządza­nia fabrykami będący reliktem wo­jny), i spadek wartości pracy (napływ chłopów do miast i praca dzieci) przez kraj przetoczyła się fala stra­jków i okupacji fabryk (tylko w 1919 wybuchło ich 1663). Robotnicy zaczęli zakładać rady pracownicze i przejmować władze w okupowanych fabrykach. Przełożyło się to na ogromny wzrost popularności partii lewicowych i związków zawodowych ( np. marksistowskiej PSI i związku metalowców FIOM z silnym skrzy­dłem anarchistycznym) oraz na znaczny sukces polityczny – w 1919 roku PSI otrzymało aż 32.5% głosów.

W tamtym momencie członkowie ruch faszystowskiego wykorzystali okazję i skręcili w prawo. Mussolini sprzeci­wiał się strajkom, bo były one moty­wowane ruchami socjalistycznymi, do których faszyści od zawsze byli wrogo nastawieni. Z programu politycznego wykreślono postulaty nacjonalizacji przemysłu i progresji podatkowej. Wprowadzono za to postulaty monar­chistyczne i ograniczające zawodową pracę kobiet. Zamieciono pod dywan postulaty reformy prawa pracy i rolne, walkę klas zastąpiono “działaniem na rzecz ojczyzny”. W ten sposób faszystom udało się uzyskać sympatię konserwatystów, kręgów przykościelnych, obszarników i prze­mysłowców. Brali aktywny udział w tłumieniu strajków i ruchu robot­niczego, za pomocą szerzenia prop­agandy strachu przed wybuchem ko­munistycznej rewolucji (co zabawne – jeszcze w 1917 Mussolini był zwo­lennikiem poczynań Lenina) i now­outworzonych bojówek - Czarnych Koszul (podobieństwo do działań bo­jówek polskiej Narodowej Demokrac­ji nasuwa się samo). Z politycznego punktu widzenia taka działalność im się opłaciła - liczebność partii w 1921 osiągnęła 250 tysięcy członków pod­czas gdy wcześniej była to raczej “kanapowe” ugrupowanie. W 1922 roku zapadła decyzja o rozpoczęciu “marszu na Rzym”- tak to wydarzenie określiła później propaganda faszystowska. Faszystom udało się przejąć kontrolę nad kilko­ma placówkami kolejowymi i poczt­ami na północy Włoch. Ze względu na niezdecydowanie i opieszałość członków rządu, którzy nie mogli do­jść do porozumienia reakcji na wybryk faszystów, król Wiktor Emmanuel III postanowił zapobiec możliwej wojnie domowej i zawrzeć ugodę, w wyniku której Mussolini został premierem. 30 października “Duce” triumfalnie wkroczył do Rzymu po odebranie swojego tytułu.

Będący w mniejszości faszyści ut­worzyli rząd koalicyjny, który przede wszystkim zajął się cięciami budże­towymi i wprowadzeniem liberalnej polityki gospodarczej. Jako ukłon w stronę konserwatystów wprowadzo­no ograniczenia w kwestii dostęp­ności antykoncepcji - można więc powiedzieć, że zaczynali niewinnie. W końcu jednak wprowadzono ust­awę Acerbo gwarantującą większość miejsc w parlamencie ugrupowani­om z wynikiem wyższym niż 25%, co było pierwszym krokiem do ugrun­towania władzy Mussoliniego. Zwy­cięstwo zostało przypieczętowane morderstwem socjalistycznego działacza Giacomo Matteottiego i se­cesją awentyńską, czyli wystąpieniem z parlamentu ugrupowań lewicowych

3 stycznia 1925 Mussolini przyznał się do winy w sprawie zabójstwa Mat­teottiego i stwierdził, że nic złego się przecież nie stało. Zlikwidował on parlament i ogłosił się dyktatorem. Do 1929 podpisano konkordat z Watykanem uznający odrębność państwa papieskiego (traktaty later­ańskie), zdelegalizowano wszystkie partie poza faszystowską, i wprow­adzono cenzurę - w siedem lat, partii faszystowskiej udało się ustanowić pełną dyktaturę.

Losowe Artykuły

felietony

polityczno-filozoficzne

polityczno-filozoficzne

polityczno-filozoficzne